Sommige verhalen blijven hangen…

…gewoon omdat ze in één beeld uitleggen waar je soms jarenlang geen woorden voor had.

Zo verging het mij toen tijdens een bootcampn van Johan Lavrysen het verhaal hoorde over de stip achter het graan. Het was een eenvoudig beeld, maar het veranderde voorgoed mijn kijk op verandering. Sindsdien vormt het één van de fundamenten van het Transformatiekompas.

Stel je een uitgestrekt graanveld voor.
Sommige mensen staan op een heuvel naast dat veld. Zij kunnen over het graan heen kijken. In de verte zien ze een stip. Een richting. Een mogelijk toekomstbeeld. Maar andere mensen staan midden in het graan. En daar zie je die stip niet. Daar zie je vooral halmen. De dagelijkse realiteit. Deadlines. Facturen. Personeelstekorten. Administratie. Kinderen die naar school moeten. De druk van het hier en nu. Wanneer iemand vanop de heuvel roept: “Zie je die stip daar in de verte?”, antwoorden mensen midden in het graan vaak heel eerlijk:

“Welke stip?”

En misschien is dat wel het mooiste aan dit verhaal: Ze hebben allebei gelijk.

Het probleem is zelden weerstand

In organisaties hoor je vaak uitspraken als:
“Ze willen niet mee.”
“Ze begrijpen de visie niet.”
“Ze blokkeren de verandering.”
Maar meestal is dat niet het echte probleem.

Misschien zien ze de stip gewoon niet. Niet omdat ze niet willen. Maar omdat het graan te hoog staat. Wie midden in de dagelijkse realiteit staat, ziet vooral wat vandaag aandacht vraagt. De planning. De klanten. De administratie. De zorgen. En dat is geen gebrek aan ambitie of visie. Dat is de werkelijkheid waarin mensen elke dag functioneren.

Visionairs vergeten soms hoe hoog het graan staat

Wie boven het systeem staat, ziet patronen. Die ziet kansen. Die voelt intuïtief waar een organisatie, een sector of zelfs de maatschappij naartoe beweegt. Maar wie midden in het systeem werkt, ziet vooral wat vandaag opgelost moet worden. En daar ontstaat spanning. 

De oorzaak is niet dat de één gelijk heeft en de ander ongelijk. Maar omdat ze vanuit een ander perspectief naar dezelfde werkelijkheid kijken.

Misschien moeten we mensen gewoon even optillen

Als we willen dat meer mensen de stip zien, hebben we eigenlijk twee mogelijkheden.

We kunnen proberen het graan weg te maaien om de stip zichtbaar te krijgen. Maar volgens het verhaal is dat vaak niet de juiste reflex. Want dat graan staat daar niet zomaar. Het zorgt voor ons dagelijkse brood. Het staat symbool voor het werk dat gedaan moet worden. Voor verantwoordelijkheden. Voor stabiliteit. Voor het leven zoals het vandaag is. Wanneer we in naam van verandering zomaar beginnen maaien in systemen zonder rekening te houden met de mensen die erin leven, creëren we vooral angst en weerstand.

Of we kunnen mensen af en toe even optillen. Even boven het graan laten kijken. Even tonen waar we naartoe bewegen. Even uitleggen waarom bepaalde keuzes gemaakt worden. Niet zodat ze voortdurend op die heuvel moeten blijven staan. Dat zou trouwens onmogelijk zijn. Mensen mogen daarna gewoon terug hun werk doen. Terug naar hun team. Hun gezin. Hun dagelijkse verantwoordelijkheden. Maar wanneer ze opnieuw tussen het graan bewegen, doen ze dat wél in de richting van de stip. Ook wanneer ze die niet voortdurend zien.

Dat is leiderschap

Volgens mij is dat uiteindelijk wat leiderschap in transformatie betekent. Niet voortdurend roepen dat de richting duidelijk is. Niet doen alsof je alle antwoorden kent. Maar mensen helpen om af en toe boven het graan uit te kijken. Ruis wegnemen. Eenvoud brengen. Richting geven. Veiligheid creëren terwijl systemen bewegen. Want echte leiders zijn volgens mij niet de mensen die beweren dat ze de toekomst kennen. Het zijn de mensen die anderen helpen om er samen naartoe te bewegen.

En jij?

Sta jij vandaag boven het graan?
Of zit je er middenin?

Misschien is de belangrijkste vraag niet: “Waarom zien zij de stip niet?” 
Maar: “Hoe kan ik hen even boven het graan helpen kijken?”

Benieuwd naar het volledige verhaal?

Het verhaal van de stip achter het graan is één van de verhalen die mij het meest gevormd hebben. In het boek ‘Dat zijn maar vijf dingen’ vertel ik hoe de metafoor van Johan Lavrysen mijn kijk op verandering fundamenteel veranderde en hoe ze uitgroeide tot één van de bouwstenen van het Transformatiekompas.

📖 Lees Dat zijn maar vijf dingen en ontdek het volledige verhaal achter de stip.

Met dank aan Johan Lavrysen, wiens metafoor van de stip achter het graan de inspiratie vormde voor dit artikel en een belangrijke bouwsteen werd in mijn eigen visie op transformatie.